Monthly Archives: September 2015

Regimentation and Discipline

I like the concept of school uniform in Indian schools. It promotes equity and fairness. Even though countries like the US don’t have school uniforms, British schools have continued the tradition. However, most British schools are no longer into the regimentation of children in the name of discipline. Indian school system, however, fails to differentiate between disciplining and regimentation many a times. Schools are very particular (even picky) about children’s haircut and assiduously check if girls have tied their hair. They ensure that little girls don’t wear bangles, don’t apply Mehendi or nail paint. Even when applying Mehendi or wearing bangles is part of their culture and festivals, it is labeled as “against the school rules” and a disciplinary action is taken. Children are shamed or humiliated for doing these trivial things (even though corporal punishments are no longer given, at least in cities).

Discipline is teaching and the goal of disciplining is to teach self-discipline in the long run. Punishing a child for petty things does not work. It may temporarily stop the (so called) negligent behavior, but in the long run children don’t learn to follow rules. No wonder our country is full of adults who have no respect for any rules, laws or civic sense what so ever.  As children, they were forced, dominated and controlled to follow rules. They adhered to it to avoid punishments and embarrassment. They were never disciplined which comes from within. Hence, they learned “not to get caught” rather than developing their own internal standards.

सैनिकीकरण आणि शिस्त

मला शाळेमधली गणवेषाची पद्धत खरंच आवडते. समता, एकोपा अशा भावना त्यामुळे वाढीस लागतात. अमेरिकेतल्या शाळेत अशी गणवेष घालायची पद्धत नसली तरी इंग्लंडमधे गणवेष असतो. मात्र ही गणवेषाची परंपरा जपताना इंग्लिश लोकांनी बाकी अवडंबराला फाटा दिला आहे. भारतीय शाळांमध्ये मात्र दिवसेंदिवस शिस्त आणि सैनिकीकरण यांतला फरक समजून घेण्याचा अभाव दिसतो आहे. मुलांनी केस कापले आहेत का, मुलींनी दोन वेण्या घातल्या आहेत का याबाबत अतिशय काटेकोर असण्यात कसली आलीय शिस्त? पूर्वी बांगड्या घालणं, मेंदी लावणं या गोष्टींना फक्त कॉन्व्हेंट शाळांमध्येच (का कोणास ठाऊक) मनाई होती. आता हे लोण इतर शाळांमध्येही पसरत चाललं आहे. ज्या गोष्टी इथल्या संस्कृतीचा भाग आहेत, त्या करण्यात कसला आला आहे शिस्तभंग? बऱ्याच (शहरी) शाळांमध्ये आता मुलांना मारणं, छड्या देणं जरी बंद झालेलं असलं तरी मुलांचा पाणउतारा करणाऱ्या, त्यांना खजील करणाऱ्या शिक्षा सर्रास दिल्या जातात.

खरं तर शिस्त लावणं म्हणजे शिकवणं, शिक्षण देणं. खऱ्या शिस्तीचा मार्ग हा स्वयंशिस्तीकडे नेतो. लहान-सहान गोष्टींसाठी कठोर शिक्षा करून ते साध्य होणार नाही.  शिक्षा टाळण्यासाठी तेवढ्यापुरता नियम पाळला जाईल, पण नियम, कायदे पाळण्याची मानसिकता यातून तयार होणार नाही. आपल्या समाजात किती लोकांना कायदे पाळण्यासाठी आहेत असं वाटतं? किती लोकांचा नियमाप्रमाणे काम करण्याबाबत कटाक्ष असतो? यातल्या बहुतेक लोकांना लहान असताना दरडावून, धमकावून, बळाचा वापर करून घरी आणि शाळेत नियम पाळायला लावले होते. शिक्षा होऊ नये म्हणून त्यांनी ते तेव्हा पाळलेही होते. पण त्यांना खरी शिस्त कधी लागलीच नाही. कारण खरी शिस्त आतून, पटली आहे म्हणून येत असते. आजच्या बहुसंख्य नागरिकांनी लहानपणापासून मारून-मुटकून गोष्टी केल्या, आपण पकडलो जाणार नाही ना, याचीच चिंता केली. सदसद्विवेकबुद्धीला प्रमाण मानून वागायचं शिक्षण मिळालं का?