Tag Archives: नागरिक

प्रजासत्ताक दिनानिमित्त

१५ ऑगस्ट आणि २६ जानेवारीला मुलं शाळेत जाऊन झेंडावंदन करतात. राष्ट्रभक्तीपर गाणी म्हणतात. काही शाळांमध्ये सांस्कृतिक कार्यक्रमही होतात आणि काही शाळा स्वच्छता अभियान किंवा वृक्षारोपणासारखे विधायक कार्यक्रम पण घेतात. बऱ्याच शाळांमध्ये झेंडावंदनाला उपस्थिती सक्तीची केलेली असते. मुलांनी सक्तीने झेंडावंदन करावं किंवा शिक्षा टाळण्यासाठी देशाबद्दल प्रेम, आदर व्यक्त करावा; यात काय अर्थ आहे? खरं तर, स्वातंत्र्यदिन आणि गणतंत्र दिवस ही नवी कर्मकांडे होऊन बसणार नाहीत, याबद्दल आपण दक्ष असायला हवं. पण आपला प्रवास विरुद्ध दिशेने होतो आहे का, अशी शंका येते.

शाळेमध्ये देशप्रेमाची ओळख आणि जाणीव करून देणं चांगलंच आहे. त्या निमित्ताने भारतीयत्व, भारतीय मूल्ये, सामाजिक एकसंधता अशा जाणिवा जोपासल्या जातात. पण देशप्रेम म्हणजे काही सर्व आजारांवरचा उपाय नाही आणि आंधळं किंवा सक्तीचं देशप्रेम तर अजिबातच नाही. आधुनिक काळात देशप्रेमाचा अर्थ म्हणजे चांगला नागरिक असणं, या देशाच्या कायद्यांबद्दल आदर असणं, स्वत:बरोबरच दुसऱ्याच्या स्वातंत्र्याची जाणीव असणं, न्याय्य व्यवस्थेसाठी प्रयत्न करणं असा शिकवता यायला हवा. या दिवसांना शाळांमध्ये अशा चर्चा घडवून आणल्या तर फारच उत्तम. नाहीतर राष्ट्रध्वज, राष्ट्रगीत अशा प्रतीकांमध्येच हे दिवस अडकून राहतील.